logo piligrymka





Што шукае пілігрым?


Odnoklassniki VKontakte Facebook Twitter Mail.ru ← падзяліцеся ў сацыяльных сетках з сябрамі

Мо ён шукае Бога…

Не –  ён шукае Сэнсу Жыцьця…

Ды не, – ён проста шукае сабе  добрую жонку, ці новых сяброў…

 

Мабыць кожны пілігрым шукае нешта сваё. Я не ведаю.

Зараз за маім вакном цёплы вясеньні дзень, – спяшацца няма куды, і ласкавае сонейка пачынае гуляцца з маімі думкамі, якія шчымліва нясуць мяне, пілігрыма-няўдаху, у далёкую, мілую сэрцу краіну, дзе дзядуля называе мяне Андрушка-Сквярушка (за тое, што не выгаворваў літару “р”), а бабуля пяшчотна гладзіць па галаве шурпатай далоньню, падносячы шклянку цёплага парнога сырадою ад нашай кароўкі.  І плывуць успаміны…

 

***

Мне вельмі падабалася хадзіць вечарам з бабуляй сустракаць нашу карову Цірольку. З боку былога панскага саду, падняўшы клубы пылі й пакідаючы за сабой “ляпёшкі”, па дарозе вярталася стада сытых і стомленых кароў. Пастух дзелавіта хлопаў ў паветры пугай, больш для важнасьці, бо яны і так усе ведалі куды ісьці. Я радасна крычэў: “Вунь, вунь наша Ціролька!”, і бабуля давала мне кавалак размочанага хлеба каб я прыкарміў яе. “Цёсь-цёсь-цёсь-Ціролячка!” – працягваў я руку. Шамкаючы цеплымі і вільготнымі губамі па маёй далоні яна зьядала маю порцыю хлеба і цягнулася да гаспадыні за дабаўкай. Баба Фядора гладзіла яе па шыі і прышчапляла шлейку за ашыйнік, каб весьці ў двор, а я гладзіў яе па баку і галава кружылася ад пьянкога водару парнога малака – мабыць гэта самы моцны пах дзяцінства, які не магу забыць і па сёньня – сьвежы, чысты, салодкі, пяшчотны й непараўнальна смачны пах майго хлапчуковага жыцця! Смашней нашага малака не было ў свеце!

Ціролька была высокая, мажная, упітаная карова з вялікімі, задзёртымі ўверх рагамі. Колерам яна была падобна на гнядую масьць у коней. Але скура яе была такая мяккая й пяшчотная, што хацелася гладзіць яе бясконца. Трагедыя здарылася нечакана – увесну 1975-га Ціролька разам з сенам праглынула вялікі цьвік, невядома як туды патрапіўшы. Ветэрэнар сказаў, што шансаў няма – нада рэзаць. У хаце была жалоба, як па родным чалавеку – бабушка Фядора галасіла наўзрыд, а я прыехаўшы на вясновыя канікулы, стаяў побач і супакойваў яе, гладзіў па галаве: “Бабушка, не плач, не плач…”, а потым так заравеў ва ўсе вочы, што мяне адлівалі вадой. Здаецца, менавіта тады я цьмяна адчуў, што пераўтвараюся з хлапчука ў падлетка і, што дзяцінства ўжо ніколі не вернецца…

Значна пазьней я даведаўся адкуль у нашых Халапенічах зьявіліся такія незвычайныя каровы. На прыканцы XVIII стагоддзя наша мястэчка, як і мноства іншых, належала вядомаму дзяржаўнаму дзеячу нашай краіны, канцлеру Вялікага Княства Літоўскага Яўхіму Храптовічу. Для паляпшэньня пароды ён купіў у Еўропе, між іншым і ў правінцыі Ціроль (зараз Аўстрыя), каля 5 тысяч кароў. А потым размеркаваў гэтае стада па сваіх маёнтках у ВКЛ. Халапенічам дасталася 300 галоў. У параўнаньні з цірольскімі нашыя маларослыя чорна-белыя каровы выглядалі козамі, ці муламі і малака давалі меньш. Бабуля казала, што ў яе дзяцінстве іх кароўку таксама звалі Ціролька, і што мая прабабка служыла ў панскім двары… Вось так, праз 200 год пасьля тых падзей, мы з братамі гадаваліся на малаке, што давала кароўка апошняга канцлера Вялікага Княства.

 

***

Штодня дзед тройчы маліўся, укленчыўшы перад абразом. Для мяне гэта было вельмі нечакана, цікава й страшнавата, таму што ў садку, школе й зрэдку дома нам казалі, што Бога няма, а тыя хто моліцца – цёмныя, забітанеадукаваныя людзі! А вакол былі людзі адукаваныя – выхавацелькі і настаўнікі, якія не гаварылі, а даказвалі – Бога няма! Не верыць ім было немагчыма, тым больш што мама і тата казалі тое самае, хоць і не так настойліва.

А тут – абраз спавіты рушніком, любімы дзядуля на каленях, старая кніжка залітая свечкай, палымяны шэпт малітвы… і бабуля, якая пад руку выводзіла з пакою, мякка кажучы: “Не мешай дзеду маліцца!” У маёй душы змагаліся два пачуцьці – павага да дзеда і крыўда, што ён – цёмны забіты чалавек. Не знаходзячы выхаду, я з стрыечным братам Сярожам вырашылі дзёрзка пажартаваць, ці пазьдзеквацца з дзедавай веры. Схаваўшыся за фіранкай на печы мы назіралі як дзед укленчыўшы моліцца і, як толькі той пачынаў адбіваць паклон ілбом датыкаючысь падлогі, – я падымаў стары чугунны уцюг і ў гэты момант рабіў стук па цэгле (раней мы бачылі такое ў фільме “Нахалёнак”). Дзед абарочваўся й не разумеючы азіраўся па бакох. На трэці раз мы, нестрымаўшысь, ціхонька пырснулі смехам. Дзед сказаў: “Прасьці Госпадзі!”, устаў і пайшоў да печы. Сярожа пасьпеў скокнуць уніз і зьбегчы, а мяне дзядуля заціснуў галавой паміж сваіх каленак і “ўваліў” пяць увесістых далоняў па таму-самаму месцу…

 

***    

На Пасху да нас у хату прыйшоў стары-стары дзед, сівы як лунь з вялікай белай барадой. Апрануты ён быў вельмі бедна, як пазьней патлумачыла бабуля: “У адно зрэбье”. Праз плячо ў яго вісела даматканая торба і выглядаў ён як самы бедны і няшчасны чалавек на сьвеце. Маё сэрца сьціснулася ад невыразнага болю, мне стала так шкада гэтага дзядулю, што я ледзь не заплакаў. А ён, сказаўшы нейкія словы, сам пайшоў да абраза, а бабушка вельмі ўзрадавалася й забегала вакол нешта шукаючы. Потым мой дзядуля прынёс сшытак і падаў ёй. А ўсю хату напоўніў тоненькі, але громкі галасок, які сьпяваў нейкую жаласьлівую песьню, – я толькі запомніў словы “Хрыстос”, Маці Божая” і “Магдалена”. Далей ён пачаў маліцца і, у нейкі момант замоўк, павярнуўшы галаву да бабулі, што стаяла леваруч яго са сшыткам. Яна назвала яму імя, а ён працягваў: “За Мартына, раба Божага”, і далей гэтак жа: ”За Амоса, раба Божага”, “За Акуліну, рабу Божую”… Так, упершыню, я пачуў імёны сваіх продкаў, якіх шмат было запісана ў бабуліным сшытку. Потым бабушка Фядора абдарыла яго сьвянцонымі булкамі, яйкамі, мясам, запіхнула ў торбу бутэлечку і доўга дзякавала, праважаючы да дзьвярэй. Убачыўшы мае надзвычай зьдзіўленныя вочы, яна села на кушэтку, выцерла рукі аб падол і распавяла, што гэта прыходзіў апошні “Старац зарэцкі” з Лепельшчыны, з-за ракі Эса. Словы “Старац зарэцкі” прагучалі з такой павагай, што мне падалося быццам прыходзіў сапраўдны  і вялікі валшэбнік. Я адразу пашкадаў, што не дакрануўся да яго адзеньня, – а так бы ўсе мае дзіцячыя жаданьні пачалі б збывацца (перад сном я чуў пра гэта з бабуліных казак).

 

  ***

Хрысьцілі мяне дзядуля з бабуляй, патаемна ад бацькоў, у царкве вёскі Грыцкавічы. У сямьі кажуць, што падчас хросту, у момант калі мяне голенькага трымалі над купельлю, я абсікаў свайго хроснага бацьку, дзядзьку Мікалая, якога ўсе нашыя называлі Кіруха. Царква заслугоўвае двух словаў – на сёння гэта самая старая, ні разу не гарэўшая, былая уніяцкая царква Мінскай вобласьці, фундаваная знакамітым канцлерам ВКЛ Львом Сапегам у 1622 годзе, захаваўшая тагачасную архітэктуру. Каваны крыж на ёй таго ж узросту і захаваў на сабе две латінскія літары “F” і “S”, што азначае – Фундатар Сапега!

Хрысьціў мяне айцец Паіс, сьвятар, што больш сарака гадоў сумленна праслужыў у гэтай царкве пачынаючы з 1942 году, і зьяўляўся добрым таварышам майго дзеда Астахея. Памятаю, як ён заходзіў да нас – высокі, прыгожы, з даўгімі валасамі і бародкай, басанож і ў чорнай расе. Трымаючы ў рукох сумку з прадуктамі і з перакінутымі праз плячо чорнымі скуранымі хромавымі ботамі, зьвязанымі шнурком, ён казаў: “Здраствуйце матушка Федора! Хазяін дома?”. Дзед сустракаў яго і яны сядалі за стол, на каторы хуценька накрывала гаспадыня. З яго сумкі вынырвала “чэкушка” гарэлкі і памаліўшысь яны пачыналі размову: пра сад, надворье, хваробы, родных і блізкіх. Звычайна дзед даваў айцу Паісу нейкія зёлкі з сабою.

Неяк мы з бабуляй ішлі на рагатку (цэнтр мястэчка) у краму, і сустрэлі айца Паіса якраз ля царквы, на горцы: “Здраствуйце, бацюшка!”, сказала бабуля, пакланілася і пацалавала яму руку. “Здраствуйце!”, адказаў святар, перажагнаў яе і запытаўся: “Астахей Кандратавіч дома?”. Атрымаўшы станоўчы адказ, ён пакланіўся і паважна, зноў басанож і з ботамі на плячох, пайшоў да нашай хаты. А бабушка Фядора павярнулася ў яго бок і … плюнула, як бы яму ў сьпіну. Я аслупянеў, але бабуля хутка патлумачыла: “Не-не, не падумай плахога, проста калі сустрэнеш папа на дарозе – трэба плюнуць, а то не пашчасьціць!”.

 

***

Добра памятаю, як дзед Астахей маліўся – укленчыўшы перад абразом, ён перыядычна тройчы біў сябе кулаком у грудзі і казаў: “Божа, будзь міласьцівы да мяне грэшнага!”. У яго быў малітоўнік напісаны па-руску, але малітву “Ойча наш” ён казаў на памяць… . Ужо значна пазьней, зацікавіўшысь гісторыюяй Уніі, я пачаў чытаць у аднэй кніжцы як маліліся уніяты:

 

Ойча наш нябесны!

Сьвяціся Імя Тваё,

 прыйдзі валадарства Тваё,

 

І тут мяне як токам ударыла – я ўбачыў свайго дзядулю на каленях, а ў вушох гучэў яго голас:

 

ды станься Воля Твая, як у небе, так і на зямлі.

Хлеба нашага штодзённага дай нам сёньня,

і адпусці нам грахі нашыя, як і мы адпускаем вінаватым прад намі,

і не ўводзь нас у спакусу, але збаў нас ад нячыстага…

 

Я сядзеў у чытацкай залі Нацыянальнай бібліятэкі і ціхонька плакаў… Бог даў мне шчасьце ўспомніць дзедаву малітву!

Як я Вас люблю, мае дарагія дзедушка Астахей і бабушка Фядора, як Вас не хапае зараз, калі ваш Андрушка-Сквярушка ўжо вырас і не ведае як жыць… . А як ён хоча распытаць Вас аб нашых продках, аб Вашым жыцьці, пра Нашыя местачковыя касьцел, царкву й сінагогу…

А можа ў пілігрымках мы змываем з сябе шалупіньне й дурноту гэтага цывілізаванага існаваньня,  і выходзім на шлях да сябе сапраўднага…

 

Андрэй Аляхновіч, Мінская вобл., г.Крупкі

Напісаць каментар

Адправіць каментар


+ один = девять

Апошнія артыкулы